«Οίδα άνθρωπον εν Χριστώ» Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιεροθέου

ι) «Ζώσα επιβεβαίωσις» - άγιος Σιλουανός

Όπως γράφει ο Γέροντας, οι Προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, καίτοι είχαν δεχθή αποκάλυψη από τον Θεό, εν τούτοις δεν έφθασαν «εις παν το πλήρωμα, όπερ προσιδιάζει εις την υποστατικήν αρχήν». Αυτό το αποκάλυψε ο Χριστός στον κόσμο «μετά μεγάλης δυνάμεως». Γράφει ότι σε όλη την εκκλησιαστική ιστορία «μονάδες μόνον κατά γενεάν εβίωσαν την μορφήν ταύτην του είναι» και λίγοι «κατενόησαν αυτήν ως έπρεπε». Σπάνιοι είναι οι ήρωες της πίστεως που ακολούθησαν «τα ίχνη των εκλεκτών του Υψίστου Θεού», αλλά η επιρροή τους εξαπλώνεται σε όλο το πλήθος των μελών της Εκκλησίας. Ο Γέροντας αναφέρεται στην βοήθεια που του προσέφερε ο άγιος Σιλουανός:
«Ο Όσιος Σιλουανός υπήρξε το πλέον θεμελιώδες γεγονός εν τη οικοδομή της ζωής μου. Χάρις εις αυτόν επί σειράν ετών υπήρξα ο εγγύτατος παρατηρητής έτι δε και μαθητής, μιας ζωής αυθεντικώς χριστιανικής. Είμαι ασυγκρίτως πλείον οφειλέτης εις τας προσευχάς αυτού, ή εις όλους τους λοιπούς καθοδηγητάς μου. Και όμως, μεταξύ αυτών υπήρχον τινες εκ των διαπρεπεστέρων εκπροσώπων της Εκκλησίας ημών: κεχαριτωμένοι ασκηταί εν τοις μοναστηρίοις και εν τη ερήμω, επίσκοποι και ιερείς, έτι δε και καθηγηταί θεολογίας» .

Στον άγιο Σιλουανό φανερώθηκε ο Χριστος «εν μεγάλω Φωτί», που γνώρισε εν Πνεύματι Αγίω, του δόθηκε η Χάρη να εντρυφήση στην απερίγραπτη ταπείνωση του Χριστού, προσευχόταν για όλο τον κόσμο, αξιώθηκε να δη το Φως και «να αναπνεύση τον αέρα του άνω κόσμου» .
Στην συνέχεια ομολογεί ο Γέροντας: «Η πορεία της αναπτύξεώς μου ήτο βραδεία εν συγκρίσει προς εκείνην του Σιλουανού. Όμως και εκείνο όπερ έλαβον είναι μέγα δια την μηδαμινότητά μου» .
Ήταν, λοιπόν, φυσικό να θεωρήση την συνάντησή του με τον άγιο Σιλουανό ως ένα από τα πλέον σημαντικά γεγονότα της ζωής του που του επιφύλαξε η Πρόνοια του Θεού.

Γράφει:
«Εις τον ταπεινόν τούτον άνδρα εδόθη εξ ύψους η χάρις να προσεύχηται υπέρ όλου του κόσμου, ως περί εαυτού. Επεκράτει εν τούτοις εν αυτώ η λύπη περί των ήδη απελθόντων εντεύθεν. Η ψυχή αυτού ήτο προσηλωμένη εις την θέαν του άδου, πέραν των ορίων της γης. Εθεώρει τον άδην τούτον δυνάμει της δοθείσης εις αυτόν πείρας της πραγματικότητος της πνευματικής καταστάσεως του ανθρωπίνου πνεύματος. Ήτο εν γένει ίδιον εις αυτόν να μη περιορίζηται εν τη προσευχή αυτού, ούτε υπό του χρόνου, ούτε υπό του χώρου, διότι το πνεύμα αυτού ήτο πάντοτε εστραμμένον προς την αιωνιότητα» .
Με απόλυτη βεβαιότητα ο Γέροντας Σωφρόνιος μαρτυρεί για το μεγάλο «πνευματικόν ανάστημα του Αγίου Σιλουανού», στον οποίο τον οδήγησε η Πρόνοια του Θεού. Μιλούσε και έγραφε με απλούς λόγους για τις εμπειρίες που του δόθηκαν από τον Θεό, αλλά οι λόγοι του ήταν κατανοητοί από εκείνους που έζησαν στην ίδια ατμόσφαιρα του Πνεύματος και όχι από τους εκπροσώπους της ακαδημαϊκής θεολογίας .

Όμως, με απλότητα και ειλικρίνεια ο ίδιος ο Γέροντας ομολογεί:
«Το γεγονός ότι, δια των ευχών του Αγίου Σιλουανού, ετέθην και εγώ εις την αυτήν πνευματικήν προοπτικήν, επιτρέπει εις εμέ να τολμήσω το εγχείρημα τούτο. Βεβαίως δεν εγνώρισα πλήρως το μέτρον εκείνης της ευλογίας, ήν ο Κύριος εξέχυσεν επ’ αυτόν· αλλ’ εν τούτοις και εις εμέ, τον έσχατον πάντων, εδόθη να ζήσω κατά τινας στιγμάς της ζωής μου εγγύτητος των καταστάσεων μου προς εκείνας τας οποίας εβίωσεν ο Άγιος»

3. Επιλεγόμενα

Σε ένα σημείο του βιβλίου του Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστί ο Γέροντας γράφει ότι μόνον «η προσευχή της μετανοίας ανταποκρίνεται εις την περί ημών αλήθειαν». Όταν έχουμε συνείδηση της αμαρτωλότητος, τότε βρισκόμαστε στο επίπεδο της Θείας Αληθείας. Και συνεχίζει:
«Όσον βαθύτερον ζώμεν την αμαρτίαν ημών ως θανάσιμον πλήγμα, τοσούτον πληρέστερον παραδιδόμεθα εν προσευχή εις τον Θεόν και δια της ζωοποιού Αυτού δυνάμεως αποσπώμεθα εκ των δεσμών του χρόνου και του χώρου. Είθε να συγχωρήση εμέ ο Κύριος και να μη κρίνουν εμέ αυστηρώς οι αδελφοί μου: Ούτω συνέβη εις εμέ. Ως εκ τούτου, αναγινώσκων τας επιστολάς του Αποστόλου Παύλου, υποθέτω μετά βεβαιότητος –δεν κρύπτω τούτο– ότι εδόθησαν εις αυτόν “οπτασίαι και αποκαλύψεις Κυρίου” (πρβλ. Β’ Κορ. ιβ’ 1-6) εν τη “μετά κραυγής ισχυράς και δακρύων” μετανοία αυτού ενώπιον του Χριστού, και τότε “εισηκούσθη από της ευλαβείας” (πρβλ. Εβρ. ε’ 7)» .



3. «Αγώνας Θεογνωσίας»

Το έτος 1979 δοκίμασα μια μεγάλη έκπληξη.
Ένα Σάββατο γινόταν θεία Λειτουργία στο μικρό εκκλησάκι που βρίσκεται στο κεντρικό κτήριο της Ιεράς Μονής. Στην θεία Λειτουργία παρευρισκόταν και ο αείμνηστος Γέροντας Σωφρόνιος, –δεν λειτουργούσε εκείνη την ημέρα– και καθόταν στην ιδιαίτερη θέση που υπήρχε στο δεξιό μέρος του Ιερού Ναού. Δίπλα από τον Γέροντα Σωφρόνιο, σε μια διακεκριμένη θέση, ευρισκόταν ένας μεγαλόσωμος Άγγλος.

Όταν ήλθε η ώρα να διαβασθή το «Σύμβολο της Πίστεως», τότε έκπληκτος άκουγα ότι αυτός ο μεγαλόσωμος Άγγλος ανέγνωσε το «Πιστεύω» με την βροντερή φωνή του σε τέλεια ελληνικά, με προφορά που δεν διέκρινες αν ήταν ξένος ή Έλληνας. Αυτό μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση και προσπάθησα να τον δω, μια και βρισκόμουν σχεδόν δίπλα του. Διαπίστωσα ότι καθ’ όλη την διάρκεια της θείας Λειτουργίας έκλαιγε. Έπειτα από λίγο διάβασε πάλι με την βροντώδη και χαρακτηριστική φωνή την Κυριακή προσευχή, το «Πάτερ ημών» και μετά το «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε», κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων με δάκρυα στα μάτια.
Μόλις τελείωσε η θεία Λειτουργία ρώτησα κάποιον αδελφό της Ιεράς Μονής να μου πη ποιός ήταν αυτός ο άνθρωπος. Μου απήντησε: «Είναι ο Δαβίδ Μπάλφουρ. Γνωστός του Γέροντα από τότε που ησκείτο στο Άγιον Όρος».

Αισθάνθηκα βαθειά έκπληξη. Βρισκόμουν μπροστά τον Δαβίδ (πρώην π. Δημήτριο) Μπάλφουρ!


1. Συνάντηση και συνομιλία με τον Μπάλφουρ

Είχα ακούσει πολλά γι’ αυτόν από τους γονείς μου και από άλλους ευσεβείς κύκλους, ότι δηλαδή ζούσε στην Αθήνα και ήταν Εφημέριος στο Θεραπευτήριο «Ευαγγελισμός», πριν και κατά την διάρκεια του πολέμου του 1940· ότι ο τότε Αρχιμανδρίτης Δημήτριος Μπάλφουρ είχε μεγάλη απήχηση στην αθηναϊκή κοινωνία της εποχής εκείνης, είχε επικοινωνία με τον θεολογικό κόσμο της (Θεολογική Σχολή), ήταν γνώστης πολλών πραγμάτων και πολύγλωσσος· συνδεόταν με την Βασιλική οικογένεια, η οποία και εκκλησιαζόταν στον «Ευαγγελισμό» και μερικά μέλη της εξομολογούνταν σε αυτόν, συνδεόταν με την Αδελφότητα Θεολόγων «Ζωή» πριν το 1940 και μετά την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα έφυγε στην Αίγυπτο, όπου και αποσχηματίσθηκε.

Αμέσως μετά την μεταπολίτευση (1974) είχα διαβάσει, και μάλιστα πολύ κοντά στην περίοδο που τον συνάντησα στην Αγγλία, σε ορισμένες εφημερίδες και περιοδικά ότι ήταν κατάσκοπος των Άγγλων στην Αθήνα πριν τον πόλεμο και ότι δεν ήταν πραγματικός Κληρικός, ότι είχε εμπαίξει και τον π. Σωφρόνιο, ότι ήλθε στην Αθήνα μετά την απελευθέρωση και εργαζόμενος για την βρετανική διπλωματία-κατασκοπεία έπαιξε σημαντικό ρόλο στα πράγματα της εποχής εκείνης και κατά την διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, ότι αυτός συνετέλεσε στο να αναλάβη την Αντιβασιλεία ο Αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός κλπ. Επίσης, επισκεπτόμενος το Άγιον Όρος άκουσα μερικούς μοναχούς να εμπλέκουν και τον Γέροντα Σωφρόνιο στις επιδιώξεις και την προοπτική του Μπάλφουρ. Αυτό διαδιδόταν και δημιουργείτο ένας μύθος.

Όλα αυτά ήταν φυσικό να προξενήσουν το ενδιαφέρον μου όταν τον συνάντησα και, επειδή παραμέναμε λίγες ημέρες στον ίδιο χώρο, δόθηκε η ευκαιρία πολλές φορές να συζητήσω μαζί του για διάφορα ζητήματα. Μια φορά τον συνάντησα στην βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής και αρχίσαμε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση.
Μεταξύ των άλλων, όπως διατηρώ ζωηρά στην μνήμου μου, μου είπε ότι στις αρχές της δεκαετίας του ’30 επισκέφθηκε το Άγιον Όρος για να κάνη έρευνα σε χειρόγραφα. Επειδή γνώριζε την ρωσική γλώσσα, μαζί με άλλες γλώσσες, ήταν φυσικό να επισκεφθή το Ρωσικό Μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονος. Ο πρώτος μοναχός που συνάντησε στο μουράγιο της Ιεράς Μονής ήταν ο άγιος Σιλουανός που τον οδήγησε στο αρχονταρίκι. Κατά την διάρκεια του Εσπερινού, ενώ καθόταν σε ένα στασίδι και προσευχόταν, τον πλησίασε ο άγιος Σιλουανός και του είπε: «έχω ένα μήνυμα για σας. Κάνετε προσευχή για το θέμα που σας απασχολεί και ο Θεός θα σας αποκαλύψη τί πρέπει να κάνετε». Πράγματι εκείνο τον καιρό τον απασχολούσε η προσχώρησή του στην Ορθόδοξη Εκκλησία και ο άγιος Σιλουανός κατάλαβε τον λογισμό του και τον προβληματισμό του. Στην συνέχεια ο άγιος Σιλουανός τον συνέδεσε με τον π. Σωφρόνιο, τότε Ιεροδιάκονο στην Ιερά Μονή.

Μου είπε ακόμη ότι, όταν έφυγε από το Μοναστήρι, επειδή είχε πολλά προβλήματα και αμφιταλαντεύσεις, ο π. Σωφρόνιος του έστελνε επιστολές για να τον ενδυναμώση και να τον εμψυχώση στην απόφασή του. Μου είπε επί λέξει: «Έχω πολλά γράμματα του π. Σωφρονίου. Στα γράμματά του αυτά, επειδή ήθελε να με ενισχύση στην απόφασή μου, μου έγραφε πολλές εμπειρίες του. Φαίνεται καθαρά σε αυτά τα γράμματα ότι έβλεπε το άκτιστο Φως. Αν κάποια μέρα δημοσιευθούν τα γράμματα αυτά θα φανή ότι ο Γέροντας Σωφρόνιος είναι μεγάλος άγιος, ανώτερος από τον άγιο Σιλουανό». Το γράφω όπως ακριβώς μου το είπε.

Κατόπιν μου μίλησε για τις θεολογικές του σπουδές στην διδασκαλία του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, το ενδιαφέρον του για τον ησυχασμό και τις έρευνές του στα κείμενα του αγίου Συμεών Αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης. Μου είπε: «γνώρισα τον αληθινό ησυχασμό στο Άγιον Όρος την δεκαετία του ‘30», και ακόμη ότι ύστερα από διακοπή πολλών ετών άρχισε να ασχολήται εκ νέου με τα θεολογικά γράμματα και μάλιστα επρόκειτο να εκδώση ανέκδοτα κείμενα του αγίου Συμεών Θεσσαλονίκης.
Πράγματι, το έτος 1981 εκδόθηκε το βιβλίο με τίτλο Αγίου Συμεών Αριεπισκόπου Θεσσαλονίκης (1416/17 – 1429), Έργα θεολογικά, στο οποίο δημοσιεύθηκαν κείμενα του αγίου Συμεών Θεσσαλονίκης με κριτική έκδοση και εισαγωγή του David Balfour.

Στα Εισαγωγικά που προηγούνται της δημοσιεύσεως του βιβλίου φαίνεται έντονα η ερευνητική ικανότητα του Μπάλφουρ, οι γνώσεις του, η κριτική του σκέψη και οι εύστοχες παρατηρήσεις του, η άριστη γνώση της ελληνικής γλώσσης, η πρωτοτυπία του και το σημαντικό κριτικό υπόμνημά του. Όλα αυτά τον αναδεικνύουν χαρισματούχο με πολυποίκιλες ικανότητες ερευνητού επιστήμονος στα κείμενα.

Τα Εισαγωγικά του χωρίζονται σε τρεις ενότητες.

Στην πρώτη με τίτλο «Ο συγγραφεύς και τα ανέκδοτα έργα του», αναφέρεται στο συγγραφικό έργο του αγίου Συμεών Θεσσαλονίκης και το πώς ο ίδιος ανακάλυψε τα έως τότε ανέκδοτα έργα του. Πρόκειται για είκοσι (20) ανέκδοτα έργα του αγίου Συμεών, αντιαιρετικού και πνευματικού χαρακτήρα που ανακάλυψε ο Μπάλφουρ το 1940 σε χειρόγραφο κώδικα, τον χαρακτηριζόμενο Κώδικα 23 της Ζαγοράς, ο οποίος είχε «παραμεληθή και ηγνοείτο τελείως υπό των λογίων». Τις έρευνές του άρχισε, όπως γράφει ο ίδιος, το έτος 1940-41 και περάτωσε τον διεξοδικό έλεγχο όλων των υπαρχόντων καταλόγων ελληνικών κωδίκων για να ανακαλύψη ανέκδοτα κείμενά του το 1971-73. Στην ενότητα αυτή παρουσιάζει τους τίτλους των κειμένων αυτών με προεισαγωγική περιγραφή του περιεχομένου τους.

Στην δεύτερη ενότητα των Εισαγωγικών περιγράφει τα χειρόγραφα των έργων του αγίου Συμεών, ήτοι την μείζονα χειρόγραφη πηγή, που είναι ο Κώδικας Ζαγοράς, και τις ελάσσονες χειρόγραφες πηγές, που ευρίσκονται σε άλλες βιβλιοθήκες. Πρόκειται για ακριβή περιγραφή της χειρογράφου παραδόσεως έργων του αγίου Συμεών με επιστημονικούς όρους και προϋποθέσεις.
Στην τρίτη ενότητα των Εισαγωγικών με τίτλο «Βίος και χαρακτηριστικά του Συμεών» ο Μπάλφουρ παρουσιάζει εκτενώς την γέννηση και την μοναχική αγωγή του, την ενθρόνισή του και τα πρώτα χρόνια στην Θεσσαλονίκη, την κρίση των ετών 1422 και 1423, την δράση του επί της Βενετοκρατίας (1423-1429), τον θάνατο και την μεταθανάτια φήμη του, που κατά την άποψή του πρέπει να τοποθετηθή στα μέσα του Σεπτεμβρίου του έτους 1429, λίγους μήνες πριν την πτώση της Θεσσαλονίκης στους Τούρκους που έγινε την 29η Μαρτίου του έτους 1430.
Πέραν των σημαντικών Εισαγωγικών ο Μπάλφουρ στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, όπου παραθέτει το κριτικό κείμενο των είκοσι αυτών έργων του αγίου Συμεών Θεσσαλονίκης, κάνει εύστοχες παρατηρήσεις στα κείμενα, ήτοι στα αγιογραφικά και πατερικά χωρία που χρησιμοποιεί, την ορθογραφία, την στίξη, τους αριθμούς των παραπομπών και το κριτικό υπόμνημα που παραθέτει στο κάτω μέρος κάθε σελίδος. Ακόμη προτάσσει σε κάθε κείμενο του αγίου Συμεών ειδικές εισαγωγές.

Στο τέλος του βιβλίου ευρίσκονται τρία (3) παραρτήματα και ευρετήριο ονομάτων και πραγμάτων.
Ο ίδιος ο Μπάλφουρ στον πρόλογό του σημειώνει: «Ο παρών τόμος, περιέχων τα αντιρρητικού και πνευματικού χαρακτήρος έργα του Συμεών, αποτελεί συνέχειαν άλλης εκδόσεως, η οποία εκυκλοφορήθη περί το τέλος του 1979, και περιλαμβάνει τα πολιτικοϊστορικά έργα αυτού, μετ’ εισαγωγής και σχολίων εις την αγγλικήν γλώσσαν».
Όλα αυτά δείχνουν την σπουδαίαν ερευνητική εργασία του Μπάλφουρ και τα πολυποίκιλα επιστημονικά και άλλα χαρίσματά του.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Πατρολόγος Καθηγητής Παναγιώτης Χρήστου, Διευθυντής τότε του Πατριαρχικού Ιδρύματος, στο «σημείωμα του εκδότου», γράφει γι’ αυτόν:
«Ο κ. Δαβίδ Balfour είναι εκείνος, ο οποίος εκοπίασε περισσότερον παντός άλλου ερευνητού εις την μελέτην του έργου του Αγίου Συμεών, αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης. Κατόπιν διερευνήσεως των ιστορικών συνθηκών των χρόνων του, της δραστηριότητός του και της χειρογράφου παραδόσεως των έργων του κατώρθωσε ν’ αποκτήση όλα τα στοιχεία τα οποία τον κατέστησαν αυθεντικόν εμπειρογνώμονα επί της μεγάλης αυτής εκκλησιαστικής, θεολογικής και πολιτικής προσωπικότητος του Βυζαντίου κατά τας τελευταίας ημέρας του βίου του» .

Στην συνέχεια ο Παναγιώτης Χρήστου μας δίνει ενδιαφέρουσες πληροφορίες γι’ αυτόν:
«Ο κ. Balfour ήρχισε τας μελέτας του από των φοιτητικών του χρόνων εις τας Αθήνας (1936-1939), κατά τους οποίους ο γράφων το παρόν σημείωμα εκάθητο επί των αυτών θρανίων με αυτόν· αλλ’ αι συνθήκαι της ζωής από του 1941 έστρεψαν αλλού την προσοχήν του. Μετά τρεις δεκαετίας και πλέον επανήρχισε τας μελέτας, καρπός των οποίων ήτο η έκδοσις πρώτον μεν εν Βιέννη των πολιτικοϊστορικών συγγραμμάτων του Συμεών (1979), δια της οποίας απέκτησε και το διδακτορικόν δίπλωμα της φιλοσοφίας, δεύτερον δε ενταύθα των θεολογικών συγγραμμάτων αυτού. Κατόπιν των εκδόσεων τούτων ως και της υπό του κ. Ιω. Φουντούλη γινομένης εκδόσεως των λειτουργιολογικών έργων, έχομεν πλέον εις χείρας μας το σύνολον της συγγραφικής παραγωγής του Συμεών, του οποίου η αγιότης ανεγνωρίσθη και επισήμως, κατά το παρόν έτος, χάρις και εις την συμβολή του κ. Balfour. Το Πατριαρχικόν Ίδρυμα Πατερικών Μελετών αισθάνεται ιδιαιτέραν χαράν περιλαμβάνον εις την σειράν των δημοσιευμάτων του την παρούσαν έκδοσιν» .

Η γνώμη του Πατρολόγου αυτού Καθηγητού δείχνει και την μεγάλη ερευνητική προσωπικότητα του Μπάλφουρ.

Κατά την συζήτηση που είχα μαζί του στο Μοναστήρι του Τιμίου Προδρόμου Essex, από ευγένεια, δεν θέλησα να τον ρωτήσω για τα όσα είχα ακούσει και διαβάσει γι’ αυτόν, σχετικά με τα λεγόμενα περί κατασκοπείας και της αποβολής του ιερατικού σχήματος. Πάντως, έμαθα και πληροφορήθηκα από άλλα πρόσωπα που τον γνώριζαν ότι όσα διαδίδονταν γι’ αυτόν ήταν υπερβολικά. Βεβαίως, απέβαλε το ιερατικό σχήμα και είχε περιπετειώδη βίο, και αυτό ήταν αποτέλεσμα ανυπακοής του στον λόγο του αγίου Σιλουανού, ο οποίος του συνέστησε να μη κατεβή στην Ελλάδα γιατί αυτό θα γινόταν αιτία καταστροφής του. Δεν τον ρωτούσα για τα θέματα αυτά γιατί στέκομαι πάντα με μεγάλο σεβασμό μπροστά σε έναν άνθρωπο που μετανοεί και κλαίει για τις αμαρτίες του παρελθόντος.

Ενθυμούμαι, όμως, ότι ο αείμνηστος Γέροντας Σωφρόνιος του έδειχνε μεγάλη αγάπη. Και ακόμη ενθυμούμαι ένα χαρακτηριστικό περιστατικό. Καθόμουν με τον Μπάλφουρ δίπλα-δίπλα στην Τραπεζαρία της Ιεράς Μονής κατά την διάρκεια του γεύματος και συζητούσαμε. Τον ρωτούσα διάφορα θεολογικά ζητήματα και διαπίστωνα ότι ήταν γνώστης πολλών θεολογικών θεμάτων, αλλά και νοοτροπιών και ρευμάτων που επικρατούσαν στον θεολογικό και εκκλησιαστικό «χώρο» της Ελλάδος. Σε κάποια στιγμή στράφηκα προς τον Γέροντα Σωφρόνιο που καθόταν λίγο πιο πέρα στην κεφαλή της Τραπέζης. Είδα τον Γέροντα να ρίχνη ένα στοργικό βλέμμα στον Μπάλφουρ, να τον κυττάζη με το ιλαρό διαπεραστικό του βλέμμα και να ρέουν δάκρυα από τα μάτια του. Δεν προσπάθησα ποτέ να εξηγήσω τί σήμαιναν τα δάκρυα αυτά του Γέροντος Σωφρονίου. Το γεγονός είναι ότι διαπίστωσα την φιλανθρωπία και την αγάπη του Γέροντος προς τους ανθρώπους, κυρίως προς τους πονεμένους και μετανοημένους, περισσότερο όμως στον Μπάλφουρ, όπως θα φανή πιο κάτω.

Στα αυτιά του Μπάλφουρ έφθαναν οι πληροφορίες για το τί λεγόταν γι’ αυτόν στην Ελλάδα, ότι, δηλαδή ήταν κατάσκοπος και χρησιμοποιούσε την … ανύπαρκτη, κατ’ αυτούς, ιερωσύνη για να εκτελή το κατασκοπευτικό του έργο, πράγμα το οποίο δεν φαίνεται να αληθεύη, αφού εισήλθε στην βρετανική αποστολή μετά την αποχώρησή του από την Ελλάδα. Ο ίδιος πολλές φορές σκέφθηκε να απαντήση στις κατηγορίες-συκοφαντίες αυτές, αλλά είχε μάθει από τον Γέροντα Σωφρόνιο να κρατάη άλλη στάση στους πειρασμούς και με την εκούσια σιωπή του να θεραπεύη τα ακούσια και εκούσια σφάλματά του. Έτσι λειτουργεί ο πνευματικός νόμος.

Είναι σημαντική μια επιστολή που απέστειλε ο Μπάλφουρ στον πρώην Αρχιεπίσκοπο Θυατείρων Μεθόδιο, στην οποία μεταξύ των άλλων αναφέρεται στο θέμα αυτό που σχολιάζουμε εδώ. Γράφει:
«Είμαι 85 ετών (γράφει τον Απρίλιο του 1988, ενάμιση χρόνο πριν κοιμηθή τον Οκτώβριο του 1989) και τα τελευταία 42 χρόνια υπήρξα αντικείμενο της πιο χυδαίας συκοφαντίας, η οποία, ανθρωπίνως ειπείν, έχει καταστρέψει ανεπανόρθωτα την ζωή μου· εν τούτοις, υπακούοντας στον πνευματικό μου πατέρα, τον Αρχιμανδρίτη Σωφρόνιο, δεν έχω ποτέ ανταπαντήσει ή εκστομίσει μια λέξη για αυτοάμυνα, αλλά έχω μάθει να παίρνω κυριολεκτικώς κατά λέξη τους λόγους του Χριστού: “Μακάριοι εστε όταν ονειδίσωσιν υμάς και διώξωσι και είπωσι παν πονηρόν ρήμα καθ’ υμών ψευδόμενοι ένεκεν εμού” (Ματθ. ε’, 11» .

Η επιστολή αυτή είναι μια προσωπική ομολογία ότι ο Μπάλφουρ συκοφαντήθηκε και συκοφαντείται με την κατηγορία της κατασκοπείας, αλλ’ εξ αιτίας της πτώσης του με την αποβολή του ιερατικού σχήματος ζούσε με μετάνοια, υπακούοντας στην συμβουλή του Γέροντος Σωφρονίου και σιωπούσε για τις συκοφαντίες που λέγονταν εναντίον του.


2. Σκέψεις από το βιβλίο Αγώνας Θεογνωσίας

Το έτος 2004 εκδόθηκε από την Ιερά Σταυροπηγιακή και Πατριαρχική Μονή Τιμίου Προδρόμου Essex Αγγλίας ένα βιβλίο με τίτλο Αγώνας Θεογνωσίας και υπότιτλο Η αλληλογραφία του Γέροντος Σωφρονίου με τον Δ. Μπάλφουρ .

α) Το υπόβαθρο του βιβλίου Ο άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης

β) Δυο επίπεδα πνευματικής ζωής

Η αλληλογραφία με τον Μπάλφουρ αρχίζει το έτος 1932, επτά μόλις χρόνια μετά την έλευσή του στο Άγιον Όρος. Και την περίοδο εκείνη ζούσε μέσα στην «θανατηφόρα» ορμή του προς τον Θεό και τον μεγάλο του πόθο να ομοιωθή με τον Χριστό σε όλους τους σταθμούς της θείας Οικονομίας. Τον διακατείχε μεγάλη φλόγα Θεοκοινωνίας, είχε δε μεγάλες θεοπτικές εμπειρίες, έβλεπε το άκτιστο Φως, όπως το σημειώνει ο ίδιος. Γι’ αυτό σε κάποια επιστολή του έγραφε για να τον ενισχύση: «Σας μιλώ για όσα είμαι βέβαιος, επειδή τα έζησα ο ίδιος» .

Ο Γέροντας Σωφρόνιος ζούσε εμπειρικά το ύψος της Γεθσημανή, προσευχόμενος για όλο τον κόσμο, έπασχε για τα βάσανα της ανθρωπότητος, σταυρωνόταν καθημερινά και είχε το χάρισμα της μνήμης του θανάτου, ζούσε τον Άδη και τις φλόγες του Άδου, έβλεπε το αναστάσιμο Φως και ζούσε την ευλογία της Πεντηκοστής. Γνώρισε τον Θεό ως αγάπη, «αγάπη ανέκφραστη, άρρητη, ανεκδιήγητη, ακόρεστη, απέραντη, πανάμωμη, αγιώτατη, απερινόητη κατά την τελειότητα, γλυκύτατη, ισχυρή, αιώνια, …» . Σε μια τέτοια κατάσταση αισθανόταν ότι «η καρδιά, τετρωμένη από την αγάπη του Θεού, πονεί κάποτε τόσο, σαν να την διαπέρασε πύρινη ρομφαία. Αλλά ο πόνος αυτός είναι απερίγραπτα γλυκός. Από την γλυκύτητα της αγάπης του Θεού μπορεί ο άνθρωπος να λησμονήσει όλον τον κόσμο» .

Μέσα σε αυτήν την φλόγα της εν Χριστώ πνευματικής ζωής που ζούσε, ευρισκόμενος πάνω στον Σταυρό και κάτω στον Άδη και βιώνοντας το Φως της Αναστάσεως, ευρισκόμενος σε αυτό το υψηλό πνευματικό επίπεδο, καλούσε τον Μπάλφουρ να τον ακολουθήση. Και εκείνος, παρά την επιθυμία του, αμφιταλαντευόταν, δυσανασχετούσε, αρνείτο. Πολλές φορές από το ύψος του μυστηρίου του Σταυρού και της Αναστάσεως τον καθοδηγούσε στοργικά, αλλά και ελεγκτικά για να ακολουθήση την ίδια πορεία. Και αυτό για τον Μπάλφουρ, που δεν είχε την αποφασιστικότητα, αλλά και τον μεγάλο και αφόρητο πόθο της συναντήσεως εμπειρικά με τον Θεό, δεν ήταν εύκολη οδός.
Του έγραφε ο Γέροντας: «Συμπορευθείτε, αγαπητέ, με εμάς τους πένητες προς τον Σταυρό, προς τους ονειδισμούς, τις εξουθενώσεις, την πτωχεία, τις θλίψεις, και αργότερα, ίσως, και στο θάνατο» . Βεβαίως, στο τέλος σέβεται την ελευθερία του, αφού αυτό είναι δώρο του Θεού στον άνθρωπο. Κανείς δεν μπορεί να παραβιάση την ελευθερία του ανθρώπου, ούτε αυτός ο ίδιος ο Θεός το κάνει. Ο καθένας δέχεται την Χάρη του Θεού ανάλογα με την προσωπική του αυτοπαράδοση σ’ Εκείνον.
Στην αλληλογραφία αυτή φαίνεται η ελευθερία σε όλο της το «μεγαλείο». Βλέπει κανείς έναν πεπειραμένο Γέροντα με υψηλές γνώσεις πνευματικής ζωής, ικανό να αναγεννήση κάποιον άνθρωπο, αλλά ο τελευταίος, και εδώ συγκεκριμένα ο Μπάλφουρ, να μη μπορή και τελικά να μην επιθυμή αυτήν την καθοδήγηση.

Όμως, η αγάπη του Θεού οδήγησε τα βήματα του Μπάλφουρ, μετά από την ανυπακοή του στον όσιο Σιλουανό και τον Γέροντα Σωφρόνιο και την περιπετειώδη ζωή του, να αισθανθή στο τέλος της ζωής του, ύστερα από μεγάλο χρονικό διάστημα, την Χάρη της μετανοίας και την στορφή της Εκκλησίας και να ζήση μερικές τέτοιες ησυχαστικές καταστάσεις. Πέρασαν πολλά χρόνια για να εννοήση ο Μπάλφουρ και να αφομοιώση τον υψηλό λόγο του οσίου Σιλουανού και του Γέροντος Σωφρονίου.
Αυτοί είναι οι δύο τρόποι με τους οποίους εργάζεται η Εκκλησία στους ανθρώπους. Ο ένας είναι να υποδεικνύη στον άνθρωπο το ύψος της πνευματικής ζωής, την πορεία του προς τον Σταυρό και την Ανάσταση, και ο άλλος είναι η αγάπη, η συγχώρηση, η θαλπωρή και το πνευματικό «χάιδεμα» σε στιγμές αποτυχίας και επιστροφής. Ούτως ή άλλως κρατά τον άνθρωπο μέσα στην αγκαλιά της, υποδεικνύοντας και αγαπώντας στοργικά.

γ) Η κενωτική αγάπη

Μέσα στις επιστολές του Γέροντος Σωφρονίου φαίνεται η κενωτική αγάπη του Γέροντα προς τον Μπάλφουρ, αλλά και σε κάθε άνθρωπο. Ο Γέροντας ζούσε αυτήν την χριστοειδή αγάπη που ανεβαίνει στην Γεθσημανή, τον Σταυρό και κατεβαίνει στον Άδη για την σωτηρία των ανθρώπων. Όπως φαίνεται επανειλημμένως στις επιστολές αυτές, θρηνούσε για μέρες και για τον Μπάλφουρ και για τους ανθρώπους, ωσάν να θρηνούσε νεκρούς, και μάλιστα ο θρήνος αυτός έφθανε μέχρι εξαντλήσεώς του. Γράφει σε μια επιστολή: «Προσευχόμενος για σας την νύχτα της Παρασκευής έκλαιγα, όπως κλαίνε τους νεκρούς» . Η αγάπη του για τους ανθρώπους δεν είχε όρια, γι’ αυτό είχε την μεγάλη επιθυμία ακόμη και να σταυρωθή γι’ αυτούς.
Η αγάπη του προς τον Μπάλφουρ φάνηκε καθαρά στο ότι του φανέρωσε όλο τον μυστικό πνευματικό του κόσμο, όλα τα μυστήρια που του αποκάλυψε η Χάρη του Θεού, του άνοιξε ευρύχωρα την καρδιά του. Και, όταν αργότερα βρέθηκε μπροστά στην πτώση του Μπάλφουρ, αυτή η αγάπη εκφράσθηκε ως σεβασμός της ελευθερίας του και ως αγώνας, με καρδιακή προσευχή, για την μετάνοιά του, την επιστροφή του στον «χώρο» της Εκκλησίας. Έτσι αξιώθηκε τελικά ο Μπάλφουρ από τον Θεό της μεγάλης δωρεάς να κοιμηθή εντός της Εκκλησίας, με μετάνοια και κλάμα.

δ) Ο πεπειραμένος πνευματικός οδηγός

Μέσα στις επιστολές του Γέροντος Σωφρονίου βλέπουμε πολλά λεπτά στοιχεία της πνευματικής ζωής, της πορείας προς την Θεογνωσία. Άλλωστε έτσι δικαιολογείται και ο τίτλος του βιβλίου Αγώνας Θεογνωσίας. Οι επιστολές που δημοσιεύονται στο βιβλίο αυτό είναι γεμάτες από τις λεπτές διεργασίες που συνδέονται στενά με την πνευματική ζωή του ανθρώπου. Ο Χριστιανισμός δεν είναι μια αισθητική κουλτούρα, αλλά άσκηση και αγώνας εναντίον των λογισμών, εναντίον των παθών, εναντίον της πλάνης των «οράσεων» και των «χαρισματικών» καταστάσεων, είναι μια ολοκληρωτική ζωή φλογερής μετάνοιας μέχρι το τέλος, μια αυτοπαράδοση στο θέλημα του Θεού και πορεία προς την Γεθσημανή, τον Γολγοθά, τον Άδη, το μνημείο το καινό και την Χάρη της Πεντηκοστής.
Στην αλληλογραφία αυτή βλέπουμε όχι μόνον τον τρόπο της πνευματικής ζωής, αλλά και το πώς καθοδηγεί ένας γνήσιος Πνευματικός Πατέρας αυτούς που τον εμπιστεύονται. Διδάσκει ότι οι λογισμοί είναι ενέργειες των δαιμόνων και πρέπει κανείς να τους αντιμετωπίζη με την Χάρη του Θεού, ότι η αρχή της πνευματικής ζωής είναι η πάλη με τα πάθη και η πορεία της πνευματικής ζωής είναι η αυτοπαράδοση στο θέλημα του Θεού. Επίσης, περιγράφεται η αντιμετώπιση των δαιμόνων, η υπακοή στον πνευματικό καθοδηγό, η αποφυγή της ονειροπόλησης, η κενωτική μετάνοια και η πλήρης εμπνεύσεως αυτομεμψία, η προσπάθεια και ο αγώνας για την άκρα καρδιακή και σωματική κάθαρση από την σαρκική και από κάθε αμαρτία, η απόκτηση της νοεράς ησυχίας ως βασικής προϋποθέσεως εκκλησιαστικού βίου, η βίωση της νοεράς προσευχής, το αληθινό νόημα της υπακοής κλπ.

Ο Γέροντας Σωφρόνιος, όπως φαίνεται από τις επιστολές του, είναι πεπειραμένος Πνευματικός Πατέρας και πεπειραμένος στρατηγός σε αυτήν την πορεία προς την θέωση και τον αγιασμό. Πέρασε από όλες τις πνευματικές καταστάσεις γι’ αυτό και μπορεί να καθοδηγήση τα πνευματικά του παιδιά, που του εμπιστεύθηξκε η Πρόνοια του Θεού, και αισθάνεται πνευματική ευθύνη για την σωτηρία τους. Η πείρα του φαίνεται στο ότι έζησε όλες τις πνευματικές καταστάσεις, ακόμη και την πάλη του με τους δαίμονες και την χαρισματική κατάβαση του στον Άδη. Δεν αγνοεί τα νοήματα και τις μεθοδείες του διαβόλου. Συγχρόνως, γνωρίζει πώς να τις αντιμετωπίζη με την βοήθεια του Πνευματικού Πατρός. Και περιγράφει πώς πρέπει να στεκόμαστε στον Πνευματικό Πατέρα για να αυξάνεται η πνευματική πείρα και να ωριμάζουμε πνευματικά .

Ζώντας με τέτοιο έντονο πνευματικό τρόπο, βιώνοντας τέτοιες υψηλές πνευματικές καταστάσεις δεν τον απασχολούσε ούτε φοβόταν από τον σεισμό που γινόταν εκείνη την ώρα και σειόταν όλο το κελλί του. Αυτός ατάραχος συνέχιζε να γράφη μια επιστολή.

ε) Ησυχαστική και λειτουργική ζωή

Οι περισσότερες επιστολές του Γέροντος Σωφρονίου προς τον Μπάλφουρ εγράφησαν όταν ήταν Ιεροδιάκονος και μερικές όταν ήταν Ιερομόναχος. Ο τόπος που βρισκόταν ήταν διαφορετικός, αφού τις περισσότερες επιστολές τις έγραψε από το κοινόβιο της Ιεράς Μονής του Αγίου Παντελεήμονος, από τα Καρούλια, όπως φαίνεται από τις επιστολές του Μπάλφουρ, άλλες έγραψε από την Καλύβη-Σπήλαιο της Αγίας Τριάδος πλησίον της Ιεράς Μονής του Αγίου Παύλου, άλλες από την Γαλλία και άλλες από την Ιερά Μονή του Τιμίου Προδρόμου του Essex Αγγλίας. Επειδή ο ίδιος ήταν Ιεροδιάκονος και Ιερομόναχος και ο Μπάλφουρ πριν αποσχηματισθή ήταν Ιερομόναχος, επόμενο ήταν στα θέματα που θίγονταν να αναφέρονταν και στην λατρεία και την λειτουργική ζωή, καθώς επίσης ήταν φυσικό και ο τρόπος της ζωής του και ο τόπος της ασκήσεώς του να επηρέαζε τον τρόπο τελέσεως της θείας Λειτουργίας.
Ο Γέροντας Σωφρόνιος ως ησυχαστής συνέδεε στενά την θεία Λειτουργία με την ησυχία και την άσκηση. Σε όλες τις επιστολές του φαίνεται ότι καθοδηγεί τον Μπάλφουρ, ως ορθόδοξος Πνευματικός Πατέρας, με την ιερά ησυχία, την νοερά προσευχή, την νήψη, την αληθινή μετάνοια. Κάνει λόγο για το κλάμα με το οποίο πλένονται οι μοναχοί, για την νηπτική εργασία και την μετάνοια που πρέπει να προηγήται της θείας Λειτουργίας και της θείας Κοινωνίας, για την νοερά προσευχή, που είναι το κλίμα της λατρείας και της θείας Λειτουργίας, για το «πνεύμα» της υπακοής που πρέπει να έχη προς τον Επίσκοπό του και τους αδελφούς του. Μάλιστα, ως προς το τελευταίο σημείο, του κάνει και ολόκληρη ανάλυση πώς πρέπει να συμπεριφέρεται προς τον Επίσκοπό του και ποιό είναι το νόημα και ο τρόπος της υπακοής προς αυτόν και γενικά προς τους Πνευματικούς Πατέρες .

Μέσα στα πλαίσια αυτά κάνει λόγο και για το πώς πρέπει να τελή την θεία Λειτουργία. Σε επιστολή του φαίνεται η μεγάλη πείρα του και στο θέμα αυτό. Του γράφει ότι, επειδή υπάρχουν δυσχέρειες και εμπόδια για την καθημερινή θεία Λειτουργία, θα πρέπη να κάνη δύο πράγματα. Το πρώτο, αφού το έχει περισσότερο ανάγκη, να συγκεντρωθή «ψυχικά και νοερά στην εσωτερική ζωή». Το δεύτερο, προς το παρόν θα πρέπη να τελή την θεία Λειτουργία μια με δυο φορές την εβδομάδα. Ο Γέροντας Σωφρόνιος θέλει τον συνδυασμό και των δύο αυτών απαραιτήτων στοιχείων της πνευματικής ζωής, γιατί γνωρίζει ότι υπάρχει ο κίνδυνος της συνηθείας και της τυπικής-μηχανικής τελέσεως της θείας Ευχαριστίας .
Στις επιστολές αυτές μπορεί κανείς να συναντήση το πώς ο ίδιος ο Γέροντας αισθανόταν την θεία Λειτουργία και τον τρόπο συμμετοχής του στις ιερές Ακολουθίες. Μπροστά στο Θυσιαστήριο αισθανόταν τελείως συντετριμμένος από τις θλίψεις, αλλά και από την εσωτερική μετάνοια, και ερχόταν και τον επισκίαζε το Φως.

Αλλού γράφει ότι κατά την φρικτή στιγμή που κατέρχεται το Άγιον Πνεύμα και μεταβάλλει τον άρτο και τον οίνο σε Σώμα και Αίμα Χριστού «κατέρχεται πυρίνη χάρη. και αγγίζει την καρδιά, και κάποτε με μεγάλη δύναμη περιπτύσσεται όλον τον άνθρωπο» Ακόμη και, όταν δεν υπάρχουν καλές συνθήκες στην θεία Λειτουργία, «αυτό όμως δεν εμποδίζει τον Ιερομόναχο να προσεύχεται και να τελεί με ειρήνη την Λειτουργία» .
Γράφοντας ο Γέροντας σε τρίτο πρόσωπο κάνει λόγο για κάποιον –εννοεί τον εαυτό του– που έζησε μέσα στο άκτιστο Φως για τρεις ημέρες, από το Μεγάλο Σάββατο μέχρι την τρίτη ημέρα του Πάσχα, και εξέφραζε αυτό το γεγονός ως «πρωΐα της ανέσπερης ημέρας» . Τότε ήταν λαϊκός, αλλά δείχνει την αξία της θείας Λειτουργίας και της θείας Κοινωνίας, και μάλιστα την αναστάσιμη περίοδο, αφού μέσα σε αυτήν μπορεί κανείς να ζήση θεοπτικές εμπειρίες, όταν βεβαίως ο τρόπος προσεγγίσεως σε αυτό το μεγάλο Μυστήριο είναι ανάλογος.

Η ασκητική ζωή συνδέεται στην διδασκαλία του Γέροντος Σωφρονίου πολύ στενά με την λειτουργική ζωή του ανθρώπου. Μέσα στην θεία Λειτουργία βίωνε τον θρήνο για όλη την ανθρωπότητα, την κατάβαση στον Άδη και την θέα του Φωτός της Αναστάσεως του Χριστού. Και όταν ακόμη οι μοναχοί-ψάλτες είναι κουρασμένοι και «ψάλλουν άσχημα και βιαστικά» και τότε «αυτό όμως δεν εμποδίζει τον Ιερομόναχο να προσεύχεται και να τελεί με ειρήνη την Λειτουργία, εκτός από περιπτώσεις υπερβολικής βιασύνης» και αυτό γίνεται όταν έχη συνηθίσει με την νοερά ησυχία να συγκεντρώνη τον νου του στην προσευχή.
Πολλές φορές αξιώθηκα να συλλειτουργήσω με τον Γέροντα Σωφρόνιο και γνωρίζω εκ πείρας με ποια πνευματική ένταση λειτουργούσε, πώς λειτουργούσε με νοερά ησυχία, πώς ο νους και το σώμα ήταν συγκεντρωμένα σαν γροθιά και πώς επηρέαζε και αυτούς που συλλειτουργούσαν μαζί του. Και αυτό ήταν έκφραση της ησυχαστικής του εμπειρίας και ζωής.

στ) «Τριαδική συμμαχία»

Έχει κανείς την δυνατότητα στο βιβλίο αυτό να δη τον στενό σύνδεσμο μεταξύ αγίου Σιλουανού, Γέροντος Σωφρονίου και Μπάλφουρ, και αυτός ο πνευματικός σύνδεσμος ονομάζεται από τον Γέροντα «τριαδική συμμαχία». Κυρίως, έχει την ευκαιρία να δη την συνομιλία και τις απαντήσεις του αγίου Σιλουανού. Υπάρχει ένας σύνδεσμος μεταξύ των τριών αυτών προσώπων που εκδηλώνεται με ανταλλαγή επιστολών, με προσωπική επικοινωνία και προσευχές.

Ο Μπάλφουρ πηγαίνει στο Άγιον Όρος για άλλη εργασία και τον πρώτο μοναχό που συναντά είναι ο άγιος Σιλουανός, που του υποδεικνύει τι πρέπει να κάνη. Ο άγιος Σιλουανός αναθέτει στον Γέροντα Σωφρόνιο τον Μπάλφουρ για να τον καθοδηγήση στην πνευματική του αναζήτηση. Ο Γέροντας Σωφρόνιος, αισθανόμενος την μεγάλη και υπεύθυνη διακονία, εξασκεί με φόβο και τρόμο αυτήν την αποστολή και ερωτά συνεχώς τον άγιο Σιλουανό για το πώς πρέπει να αντιμετωπίση τα προβλήματα που τίθενται, εκείνος απαντά και ο Γέροντας Σωφρόνιος υπακούει και διαβιβάζει την εντολή του Οσίου στον Μπάλφουρ. Ο Μπάλφουρ κατά καιρούς, ενώ εκτιμά τα δύο αυτά πρόσωπα, αδυνατεί να ακολουθήση την συμβουλή τους και αυτό του στοιχίζει πνευματικά, γιατί τα πνευματικά λάθη πληρώνονται πολύ ακριβά, σύμφωνα με τον πνευματικό νόμο.

Στην αλληλογραφία αυτή μπορούμε να δούμε τον ήρεμο, διακριτικό και φωτισμένο τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τα θέματα ο όσιος Σιλουανός ο Αθωνίτης, την μεγάλη και αδιάκριτη υπακοή του Γέροντος Σωφρονίου στον άγιο Σιλουανό, αλλά και την ανυπακοή του Μπάλφουρ στον φωτισμένο και αποκαλυπτικό λόγο του αγίου Σιλουανού και κατ’ επέκταση και στον λόγο του Γέροντος Σωφρονίου. Η στάση του Γέροντος Σωφρονίου και του Μπάλφουρ έναντι του οσίου Σιλουανού και της πνευματικής ζωής ήταν διαφορετική. Ο Γέροντας Σωφρόνιος ενεργούσε ησυχαστικά, ενώ ο Μπάλφουρ ορθολογιστικά-σχολαστικά. Η υπακοή του Γέροντος Σωφρονίου στον άγιο Σιλουανό ήταν πηγή ζωής και ασφαλής δρόμος πορείας και αυξήσεως της πνευματικής του πείρας που ήδη είχε, γι’ αυτό άλλωστε και μπορούσε να καθοδηγήση ορθόδοξα τους άλλους για την αξία της υπακοής στους Πνευματικούς Πατέρες, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο ο Πνευματικός Πατέρας καθοδηγεί τα πνευματικά του παιδιά, ενώ η ανυπακοή οδήγησε τον Μπάλφουρ σε αρνητικές καταστάσεις.

Σε κάποια επιστολή διασώζεται –μοναδικό γεγονός μεγάλου ενδιαφέροντος– ο διάλογος του Γέροντος Σωφρονίου με τον άγιο Σιλουανό για θέμα που αφορούσε τον Μπάλφουρ. Στον αποκαλυπτικό αυτόν διάλογο θαυμάζουμε τον τρόπο με τον οποίο ενεργούσε ο άγιος Σιλουανός, το πώς, δηλαδή, αναλάμβανε την πνευματική καθοδήγηση, ο τρόπος με τον οποίο την εξασκούσε, αλλά και το «πνεύμα» της εν Χριστώ ελευθερίας το οποίο τον διέκρινε . Πολύ σημαντικός ο λόγος του αγίου Σιλουανού: «Αλήθεια, είναι σαν μικρό παιδί. Εγώ σαν “νταντά” τον συγκρατούσα από τη συμφορά, για να μη σπάσει το κεφάλι του. Αλλά ας ζήσει στην Ελλάδα. Αυτό θα είναι ενδιαφέρον ακόμη και από πλευράς εμπειρίας … Συγκρίνει λοιπόν τις προσευχές με μαντείο; Τότε φθηνά μας εκτίμησε … Εμείς δεν σφετεριζόμαστε την ελευθερία του … έχασε την πίστη, και χωρίς πίστη δεν θα υπάρξει όφελος … Για ποιόν λόγο να ερίζουμε. Γράψτε του ότι εμείς δεν θα τον μεταπείσουμε … Είδα ότι, αν του φερθούμε αυστηρά, τότε θα αγανακτήσει» .

Από όλη αυτήν την αλληλογραφία φαίνεται έντονα και η λεπτότητα με την οποία πλησίαζε τον άγιο Σιλουανό ο Γέροντας Σωφρόνιος, καίτοι ο ίδιος είχε μεγάλη και εφάμιλλη πείρα με εκείνη του αγίου. Η στάση του απέναντί του είναι στάση υποτακτικού προς Γέροντα, μαθητού προς δάσκαλο, γι’ αυτό ο Θεός τον διαφύλαξε και του αύξησε τα πνευματικά του χαρίσματα. Και διαπίστωσα ότι ο τρόπος, με τον οποίο χειριζόταν ο άγιος Σιλουανός την περίπτωση του Μπάλφουρ, ήταν ο ίδιος με τον τρόπο που εργαζόταν και ο Γέροντας Σωφρόνιος, ήτοι υποδείκνυε σε κάποιον τον δρόμο που έπρεπε να ακολουθήση, και στην συνέχεια άφηνε να εκδηλωθή η ελευθερία του υποτακτικού. Ένα «αεράκι ελευθερίας» πρέπει να ρέη μεταξύ Γέροντος και υποτακτικού, όπως έλεγε.

συνεχίζεται......